"Diabeł" Józefa Ignacego Kraszewskiego to jedna z bardziej interesujących powieści historycznych autora, powstała w roku 1853 i osadzona w realiach schyłku panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kraszewski, mistrz historycznej panoramy, buduje obraz Polski w czasach politycznego zamętu, rozdarcia między tradycją a modernizacją oraz trudnych wyborów jednostek uwikłanych w dziejowe wydarzenia.
Powieść ukazuje zarówno życie dworów magnackich, jak i codzienność szlachty oraz prostego ludu. Autor czerpał z żywych podań, rękopisów
i pamiętników epoki, tworząc obraz barwny, pełen szczegółów obyczajowych
i politycznych. Tytułowy "diabeł" to symbol zła, intryg, fałszu i chaosu, które wdzierają się w życie bohaterów, ale także alegoria schyłku dawnego porządku i moralnego upadku części elit.
Dzięki bogactwu postaci, żywym dialogom i historycznej wiarygodności Kraszewski stworzył dzieło nie tylko literackie, ale i dokumentujące klimat końca XVIII wieku. To książka, która przybliża atmosferę dworu i prowincji, pokazując zarazem dramat i śmieszność epoki, w której przygotowania do spotkań z królem przeplatały się z politycznymi intrygami i ludzkimi dramatami.
O autorze
Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) - pisarz, publicysta, historyk i jeden
z najbardziej płodnych twórców literatury polskiej. Autor ponad 220 powieści, setek opowiadań, dramatów i esejów, znany przede wszystkim
z monumentalnego cyklu powieści historycznych. Tworzył szerokie cykle, m.in.:"Dzieje Polski" - monumentalna seria ukazująca kolejne epoki naszych dziejów,powieści z czasów saskich i stanisławowskich,powieści historyczno-obyczajowe, które do dziś stanowią cenne źródło wiedzy o dawnych czasach.

1. I. Kraszewski był nie tylko pisarzem, lecz także patriotą i społecznikiem.

W swoich książkach podejmował tematy ważne dla narodu, dokumentował kulturę i mentalność kolejnych pokoleń Polaków. W swoich dziełach łączył wiedzę historyczną z pasją narracyjną, a jego dorobek literacki stanowi nieocenione świadectwo kulturowe XIX-wiecznej Polski.